ไหนๆ ก็เขียนถึงอันดับประเทศที่คนมีความเอื้อเฟื้อต่อผู้อื่นมากที่สุดไปเมื่อคราวที่แล้ว ครั้งนี้ก็เลยอยากขอโอกาสเขียนถึงอันดับของประเทศที่ผู้คนมีความสุขไปด้วยเสียเลย เพราะเป็นเรื่องหนึ่งที่มีการพูดถึงกันบ่อยว่า บ้านเราน่าจะเลิกสนใจตัวเลขจีดีพี และคิดดัชนีวัดความสุขขึ้นมาใช้วัดเป้าหมายของประเทศแทนอย่างเช่นในกรณีของประเทศภูฏาน เพราะ “ความสุข” น่าจะเป็นเป้าหมายสุดท้ายของการพัฒนาประเทศมากกว่าเรื่องของระดับรายได้
เรื่องของการสำรวจระดับความสุขของคนในประเทศต่างๆ นี้มีการจัดทำกันอยู่ด้วยกันหลายสำนัก แต่ปัญหาสำคัญของการวัดความสุขคือ ความสุขเป็นเรื่องของความพึงพอใจ เป็นเรื่องของความรู้สึกที่ subjective มาก หลายสำนักใช้วิธีเอาตัวเลขในด้านต่างๆ ที่เห็นว่ามีผลต่อความสุขมาเฉลี่ยถ่วงน้ำหนักออกมาเป็นค่าดัชนีความสุข ซึ่งก็เป็นวิธีเดียวกันกับการจัดทำดัชนีอย่างอื่นทั่วไปที่ non-subjective ที่นิยมทำกัน แต่ปัญหาของการทำอย่างนั้นในกรณีของการวัดความสุขก็คือ แล้วใครเป็นคนกำหนดว่าแต่ละปัจจัยควรได้น้ำหนักเท่าไรในการคำนวณดัชนีความสุข เพราะแต่ละคนย่อมให้น้ำหนักแต่ละด้านของชีวิตที่มีผลต่อความสุขแตกต่างกัน
โดยส่วนตัว ผมจึงมองว่า การวัดความสุขที่ดีที่สุด (แม้ว่าจะไม่สมบูรณ์แบบ) คือการถามกลุ่มตัวอย่างเอาตรงๆ เลยนั้นแหละว่า ตัวเองมีความรู้สึกอย่างไรเกี่ยวกับชีวิตโดยรวม เพราะความสุขเป็นเรื่อง subjective มาก ต่อให้เราสร้างดัชนีที่ซับซ้อนขึ้นมาขนาดไหนเพื่อบอกว่าคนในประเทศหนึ่งมีความสุขมาก แต่ถ้าหากคนในประเทศกลับไม่ได้รู้สึกว่าตัวเองมีความสุขแต่อย่างใด ก็คงเป็นดัชนีวัดความสุขที่ล้มเหลว บางคนอาจจะแย้งว่า บางทีคนเราก็ไม่รู้ตัวเองเหมือนกันว่าตัวเองมีความสุขหรือไม่ แต่ผมไม่ค่อยเห็นด้วยกับแนวคิดนั้น เพราะสุดท้ายแล้วผมก็คงอยากอยู่ในที่ที่ตัวผมเองรู้สึกว่ามีความสุข มากกว่าที่จะอยู่ในที่ที่มีคนบอกเราว่าเรามีความสุขทั้งที่เราไม่ได้รู้สึกอย่างนั้น
ถ้ายึดตามเกณฑ์นี้ ดัชนีหนึ่งที่เคยมีการทำกันมาแล้วใช้วิธีนี้ได้แก่ [W:Satisfaction with Life Index] ซึ่งจัดทำครั้งล่าสุดไว้เมื่อปี 2006 โดยมหาวิทยาลัย Leicester ในประเทศอังกฤษ การสำรวจนี้ได้ทำการสอบถามกลุ่มตัวอย่างกว่า 80,000 คนใน 178 ประเทศทั่วโลก โดยถามกันตรงๆ เกี่ยวกับความพึงพอใจในชีวิตของตนเองโดยรวม
ผลปรากฏว่า ประเทศที่ผู้คนรู้สึกว่าตนเองมีความพึงพอใจในชีวิตมากที่สุดได้แก่ เดนมาร์ค ตามมาด้วย สวิสเซอร์แลนด์ ออสเตรีย ไอซ์แลนด์ บาฮามาส ฟินแลนด์ สวีเดน อิหร่าน บรูไน และแคนาดา ตามลำดับ
ส่วนสหรัฐฯ นั้นอยู่ในอันดับที่ 23 อันดับของประเทศอื่นๆ ที่น่าสนใจอีกก็ได้แก่ มาเลเซีย (17) สิงคโปร์ (53) ฝรั่งเศส (62) ไทย (76) จีน (82) ญี่ปุ่น (90) เวียดนาม (95) ภูฏาน (96) [น่าสนใจเหมือนกันที่ประเทศที่เราเชื่อกันว่าพวกเขามีความสุขมากนั้น พวกเขาเองกลับไม่ได้รู้สึกว่าตัวเองมีความสุขเท่าไรนัก] ลาว (126) พม่า (130) ส่วนประเทศที่คนมีพึงพอใจในชีวิตน้อยที่สุดคือ คองโก ซิมบับเว และบุรุนดี [1. Wikipedia ]
หากลองนำดัชนีดังกล่าวนี้มาหาความเกี่ยวข้องกับคุณภาพชีวิตในด้านต่างๆ ของแต่ละประเทศด้วยจะพบว่า ปัจจัยที่มีความเกี่ยวข้องกับความพึงพอใจในชีวิตของคนในประเทศมากที่สุด ได้แก่ คุณภาพชีวิตในเรื่องเกี่ยวกับสุขภาพของประเทศนั้นๆ รองลงมาจะได้แก่ ระดับรายได้ และโอกาสในการเข้าถึงการศึกษาขั้นพื้นฐาน นี่อาจเป็นข้อมูลหนึ่งที่ช่วยให้ภาครัฐฯ ตัดสินใจได้ดีขึ้นด้วยว่าจะเลือกพัฒนาอะไรเพื่อให้เกิดผลกับความสุขของประชาชนมากที่สุด
อาจกล่าวได้ว่าระดับรายได้มีผลอย่างมากต่อความสุขของคนในประเทศ เพราะประเทศที่อยู่ในอันดับต้นๆ นั้นล้วนเป็นประเทศที่มีรายได้ต่อหัวสูงเป็นส่วนใหญ่ แต่รายได้อาจไม่ใช่คำตอบเดียวหรือทั้งหมด เพราะก็มีบางประเทศเหมือนกันที่ได้อันดับต้นๆ ทั้งที่มีรายได้ต่อหัวต่ำ เช่น อิหร่าน หรือคอสตาริก้า (13) เป็นต้น
ในขณะที่ ปัจจัยอื่นๆ อย่างเช่น กระแสของชีวิตแบบสมัยใหม่ที่ดิ้นรน ซึ่งเคยเชื่อกันว่า มีผลต่อความสุขของคนในประเทศ กลับเป็นปัจจัยที่ไม่มีความสัมพันธ์มากเท่าไร [2. BBC News ]
โดยส่วนตัวผมเห็นว่าการวัดความสุขนั้นแม้จะเป็นเป้าหมายสุดท้ายแต่ก็เป็นเรื่องที่ค่อนข้าง subjective ในขณะเดียวกัน ระดับรายได้ แม้จะไม่ใช่คำตอบของทั้งหมดแต่ก็ชัดเจนและยังมีส่วนอย่างมากต่อความสุขอีกด้วย เราไม่มีความจำเป็นที่จะต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง เราสามารถใช้ดัชนีทั้งสองอย่างเป็นตัวชี้วัดที่ควบคู่กันไปได้ครับ
แต่ละสำนักที่จัดทำดัชนี มีตัวชี้วัดที่ไม่เหมือนกันครับ
สำหรับ Satisfaction with Life Index ใช้วิธีถามประชากรโดยตรงเลยว่าคิดว่าตัวเองมีความสุขแค่ไหน เพราะมองว่า ความสุขเป็นเรื่องส่วนบุุคคลและ subjective
อยากทาบรายละเอียดเกี่ยวกับดัชนีการวัดความสุขของประเทศ1-10 ของโลกอ่ะค่ะ
แล้วเข้าอะไรเป็นตัววัดค่ะ….ช่วยตอบหนุหน่อยได้มั้ย
Pingback: Tweets that mention 0339: ดัชนีวัดความสุข | Dekisugi.net -- Topsy.com